Daha önce yayımladığımız bilgilendirme yazımızda, Türkiye'nin 2009 Gemilerin Emniyetli ve Çevreye Duyarlı Geri Dönüşümü Hakkında Hong Kong Uluslararası Sözleşmesi'ni (“Hong Kong Sözleşmesi”) onaylayarak yeşil gemi geri dönüşümü alanında küresel düzeyde nasıl kritik bir adım attığını açıklamıştık. O zamandan bu yana, Hong Kong Sözleşmesi 26 Haziran 2025 tarihi itibarıyla dünya genelinde yürürlüğe girmiştir.
22 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan "Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik" ("Yönetmelik"), 31 Aralık 2028 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülen belirli maddeleri dışında yürürlüğe konulmuştur. Yönetmelik; Hong Kong Sözleşmesi ile Avrupa Birliği gemi geri dönüşüm mevzuatının Türk hukukuna entegre edilmesini ve Türkiye'nin küresel gemi geri dönüşüm pazarındaki öncü konumunun korunmasını amaçlayan somut bir adımı teşkil etmektedir. 8 Mart 2004 tarihli eski Gemi Söküm Yönetmeliği tamamen yürürlükten kaldırılmış ve uluslararası katı standartlara dayalı yepyeni bir hukuki rejim getirilmiştir.
1. Yönetmeliğin Getirdiği Temel Yenilikler ve Değişiklikler
Yönetmelik, eski mevzuatın getirdiği genel çerçeveyi ortadan kaldırarak tesis yönetimi ve operasyonel süreçleri doğrudan Hong Kong Sözleşmesi ve Avrupa Birliği gemi geri dönüşüm mevzuatı paraleline taşımaktadır. Öne çıkan hukuki değişiklikler şu şekildedir:
- Gemi geri dönüşüm faaliyeti yürütecek tüm tesislerin T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan en fazla 5 yıl geçerlilik süresine sahip bir yetki belgesi alması zorunlu hale getirilmiştir. Bu belge olmadan faaliyet yürütülmesi yasaklanmıştır.
- Yönetmelik, insan sağlığının ve çevrenin korunması amacıyla Avrupa Birliği gemi geri dönüşüm mevzuatı kapsamında hazırlanmış teknik rehberlerin standartlarını kabul ederek tesislerin faaliyetlerini bunlara uygun olarak yürütmesini şart koşmaktadır.
- Tesislerin yetkilendirme aşamasındaki ana dokümanı Gemi Geri Dönüşüm Tesis Planı (“SRFP”) olacaktır. Tesisin yönetim kurulu veya yetkili idari organınca onaylanacak bu plan, tesisteki tüm operasyonların dayanağını oluşturacak belge niteliğindedir.
- Tesis, her bir geminin söküm ve geri dönüşüm süreci başlamadan önce, Hong Kong Sözleşmesi’ni ve Avrupa Birliği gemi geri dönüşüm mevzuatını dikkate alarak gemiye özgü bir Gemi Geri Dönüşüm Planı (“SRP”) hazırlamak ve Bakanlık onayına sunmakla yükümlüdür. SRP Türkçe hazırlanacak ve onay sürecinin ardından İngilizce, Fransızca veya İspanyolca dillerinden birine tercüme edilecektir.
- Tehlikeli maddelerin envanter takibi, tehlikeli atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde bertaraf edilmesi, kesintisiz kamera takip sistemi, giriş-çıkış kayıtları ve deniz kirliliğini önleyici bariyer/ekipman bulundurma zorunlulukları operasyonel birer ön şart haline getirilmiştir.
2. Denetim ve İdari Yaptırımlar
Yönetmelik, tesislerin standartlara uymasını ve taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamak üzere etkin bir denetim modeli kurmuştur. Tesislere yönelik planlı ve habersiz denetimler gerçekleştirmek üzere Bakanlık bünyesinde bir İnceleme, Tespit ve Denetim Komisyonu kurulacaktır.
Yönetmeliğe, Hong Kong Sözleşmesi'ne veya Avrupa Birliği gemi geri dönüşüm mevzuatına uyulmaması, izinsiz faaliyette bulunulması veya planlara aykırı hareket edilmesi durumunda aşağıdaki ciddi sonuçlar doğacaktır:
| İhlal Konusu | Yaptırım / İdari Para Cezası |
| Tesiste durdurulan işlerde izinsiz çalışma yapılması veya izinsiz geri dönüşüm faaliyetleri. | 1.000.000 TL İdari Para Cezası |
| Geminin tesise yanaştırılması kurallarına uyulmaması veya varış bildiriminde bulunulmaması. | 500.000 TL İdari Para Cezası |
| SRP’ye veya SRFP'ye aykırı faaliyetler yürütülmesi. | 100.000 TL İdari Para Cezası |
| Gemi Söküm Veri Programı (GSVP) sistemine veri girişinin, tamamlama bildirimlerinin veya gemi bilgilerinin işlenmemesi. | 3 İş Günü Süre / Eksikliğin devam etmesi halinde 100.000 TL İdari Para Cezası |
| Denetim ve incelemeler sırasında bilgi ve belge sağlanmaması veya denetçilerle iş birliği yapılmaması. | 500.000 TL İdari Para Cezası |
| Tekerrür | Aynı ihlalin bir takvim yılı içinde tekrarlanması durumunda, uygulanacak ceza iki kat artırılarak uygulanır (1.000.000 TL'ye kadar). |
3. Sektöre Etkileri
Yönetmelik; Türkiye'deki tesis işletmecileri, gemi malikleri, P&I sigortacıları ve yeşil finansman sunan finansal kuruluşlar için köklü değişiklikler yaratacaktır:
- Türkiye'deki tesislere gemi gönderecek yabancı ve yerli gemi malikleri, artık tesislerin güncel bir "Gemi Geri Dönüşüm Yetki Belgesi"ne sahip olup olmadığını titizlikle incelemek zorundadır. Onaylanmamış tesislerle çalışılması, gemi maliki için çeşitli idari ve hukuki risklere yol açabilir.
- Tesis sahipleri açısından idari ve finansal yükümlülükler artmıştır. Gemi söküm işlemlerine başlamadan önce ön bildirim mekanizmasının işletilmesi (Madde 18 uyarınca niyetin Liman Başkanlığına yazılı bildirimi) ve gemiye özgü SRP onay süreçleri, operasyonel takvimlerin titizlikle yönetilmesini gerektirecektir. Sonuç olarak tesislerin, Hong Kong Sözleşmesi ve Avrupa Birliği standartlarına uygun olarak hizmet sunması gerekmektedir.
- P&I sigortacıları açısından, gemi geri dönüşüm sürecindeki çevre kirliliği ve iş kazası riskleri risk analizlerinde Yönetmelik ve uluslararası standartlar bağlamında değerlendirilmelidir.
- Bankalar ve finansal kuruluşlar için, tesislere ve gemi maliklerine uluslararası standartlara uygun olarak yeşil finansman sağlanması daha kolay hale gelecektir.
Yönetmelik, Türkiye’nin uluslararası rakipleri arasında, "sürdürülebilir, güvenli ve yeşil geri dönüşüm" seçeneği olarak konumunu güçlendirme niyetini göstermektedir. Sektör paydaşlarının operasyonel kayıplarla ve ağır idari para cezalarıyla karşılaşmamak adına mevcut sözleşmelerini, tesis planlarını ve operasyonel güvenlik altyapılarını Yönetmelik ile uyumlu hale getirmeleri tavsiye edilmektedir. Süreç hakkında sorularınız olması veya kurallara uyum konusunda yardıma ihtiyaç duymanız halinde bizimle iletişime geçmekten lütfen çekinmeyin.
